🩺 બાયોપ્સી: શું છે, કેવી રીતે થાય છે, અને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કિડની માટે તે શા માટે જરૂરી છે?
બાયોપ્સી... આ શબ્દ સાંભળીને ઘણા લોકો ડરી જાય છે. જોકે, આ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ મેડિકલ પ્રક્રિયા છે જે ડોકટરોને રોગનું ચોક્કસ નિદાન કરવામાં અને શ્રેષ્ઠ સારવાર નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે. ચાલો બાયોપ્સી ટેસ્ટ વિશે વિગતવાર જાણીએ.
૧. બાયોપ્સી ટેસ્ટ એટલે શું?
બાયોપ્સી એ એક નિદાન પ્રક્રિયા છે જેમાં શરીરના ચોક્કસ ભાગમાંથી પેશીઓ (Tissue) અથવા કોષોનો નાનો નમૂનો લેવામાં આવે છે. આ નમૂનાને પછી માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ તપાસ માટે લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવે છે.
🔬 બાયોપ્સીનો હેતુ:
આ પરીક્ષણનો મુખ્ય હેતુ શરીરમાં કોઈપણ અસામાન્યતા, જેમ કે ગાંઠ (Lump) અથવા સોજો (Inflammation), કેન્સર છે કે નહીં તેની પુષ્ટિ કરવાનો અથવા અન્ય રોગો (જેમ કે કિડની કે લીવરના રોગો)નું ચોક્કસ કારણ નક્કી કરવાનો છે.
૨. બાયોપ્સી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
બાયોપ્સીનો પ્રકાર અને તે કેવી રીતે કરવામાં આવે છે તે કયા અંગમાંથી નમૂનો લેવાનો છે તેના પર નિર્ભર કરે છે. સામાન્ય રીતે, તે નીચે મુજબ થાય છે:
પ્રક્રિયાના મુખ્ય પગલાં:
* તૈયારી:
* દર્દીને પ્રક્રિયા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. કિડની બાયોપ્સી માટે, દર્દીને પેટ પર અથવા બાજુ પર સૂવડાવવામાં આવી શકે છે.
* જે જગ્યાએ સોય નાખવાની હોય, તે વિસ્તારને સ્થાનિક એનેસ્થેસિયા (Local Anesthesia) આપીને સુન્ન કરવામાં આવે છે. આનાથી દર્દીને પ્રક્રિયા દરમિયાન દુખાવો થતો નથી.
* ઇમેજિંગ માર્ગદર્શન:
* ડોકટરો કિડની જેવા અંગને ચોક્કસ રીતે જોવા અને સોયને યોગ્ય જગ્યાએ માર્ગદર્શન આપવા માટે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અથવા સીટી સ્કેન (CT Scan) નો ઉપયોગ કરે છે.
* નમૂનો લેવો:
* ચામડી દ્વારા એક ખાસ બાયોપ્સી સોય (Biopsy Needle) દાખલ કરવામાં આવે છે.
* જ્યારે સોય અંગમાં દાખલ થાય છે, ત્યારે ડોકટર પેશીનો નાનો ટુકડો લે છે. કિડનીને સ્થિર રાખવા માટે ઘણીવાર દર્દીને શ્વાસ રોકવા માટે કહેવામાં આવે છે.
* એક કરતાં વધુ નમૂના લેવાની જરૂર પડી શકે છે.
* પ્રક્રિયા પછી:
* સોય દૂર કરવામાં આવે છે અને રક્તસ્રાવ બંધ કરવા માટે તે જગ્યા પર દબાણ કરવામાં આવે છે, પછી પાટો બાંધવામાં આવે છે.
* દર્દીને થોડા કલાકો માટે નિરીક્ષણ હેઠળ રાખવામાં આવે છે.
💉 શું દાખલ કરવામાં આવે છે?
બાયોપ્સી માટે શરીરમાં મુખ્યત્વે એક ખાસ પોલાણવાળી સોય (Hollow Needle) દાખલ કરવામાં આવે છે, જેને કોર નીડલ (Core Needle) કહેવામાં આવે છે. આ સોય પેશીનો નમૂનો લેવા માટે બનાવવામાં આવી છે. મોટા ભાગની બાયોપ્સીમાં આ સોયનો જ ઉપયોગ થાય છે.
૩. ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કિડનીની કઈ કઈ ખબર પડે?
કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી, બાયોપ્સી એ નવી કિડનીના સ્વાસ્થ્યનું નિરીક્ષણ કરવા માટેનું સૌથી વિશ્વસનીય સાધન છે. તેને ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કિડની બાયોપ્સી (Transplant Kidney Biopsy) કહેવામાં આવે છે.
આ બાયોપ્સી દ્વારા ડોકટરોને નીચેની મુખ્ય બાબતો જાણવા મળે છે:
A. કિડની રિજેક્શન (Kidney Rejection):
* આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ માહિતી છે. બાયોપ્સી દર્શાવે છે કે શરીરનું રોગપ્રતિકારક તંત્ર (Immune System) ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરેલી કિડનીને "વિદેશી" માનીને નકારી રહ્યું છે કે નહીં.
* રિજેક્શનના પ્રકાર અને તેની ગંભીરતા (તীব্র કે ક્રોનિક) વિશે માહિતી મળે છે, જે સારવારનો માર્ગ નક્કી કરે છે.
B. દવાઓની અસરકારકતા:
* તે તપાસવામાં મદદ કરે છે કે રિજેક્શનને રોકવા માટે આપવામાં આવતી દવાઓ (Immuno-suppressants) યોગ્ય રીતે કામ કરી રહી છે કે કેમ.
* જો દવાઓ બદલવાની જરૂર હોય, તો બાયોપ્સી રિપોર્ટ નિર્ણય લેવામાં મદદ કરે છે.
C. અન્ય સમસ્યાઓ:
* વાયરલ ચેપ: કેટલીકવાર વાયરસ (જેમ કે BK Virus) ને કારણે કિડનીને નુકસાન થઈ શકે છે, જે બાયોપ્સીમાં દેખાય છે.
* દવાની ઝેરી અસર: અમુક દવાઓની કિડની પર ઝેરી અસર (Toxicity) થઈ હોય તો તે પણ જાણી શકાય છે.
* મૂળ રોગનું પુનરાવર્તન: જો દર્દીનો મૂળ કિડની રોગ નવી કિડનીમાં પાછો આવ્યો હોય, તો તેની જાણ પણ બાયોપ્સી દ્વારા થાય છે.
ટૂંકમાં, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કિડની બાયોપ્સી એ કિડનીના નિષ્ફળ થવાના કારણોને વહેલા ઓળખવા અને સમયસર સારવાર શરૂ કરવા માટે "ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ" ટેસ્ટ છે.
નિષ્કર્ષ:
બાયોપ્સી ટેસ્ટ ભલે થોડો ડરામણો લાગતો હોય, પરંતુ તે ડોકટરોને તમારા સ્વાસ્થ્ય વિશે ચોક્કસ અને નિર્ણાયક માહિતી પૂરી પાડે છે. ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કિડની ધરાવતા દર્દીઓ માટે, આ ટેસ્ટ નવી કિડનીને સુરક્ષિત રાખવા અને લાંબુ, સ્વસ્થ જીવન જીવવા માટે ચાવીરૂપ છે.
શું તમે વધુ જાણવા માંગો છો? તો કોમેન્ટ કરજો 🙏
લેખક : દિપ્તેશ રાવલ
લેખક હસુમતીબેન ફાઉન્ડેશન ના નિયામક છે.
એમની સંસ્થા બાળકો માટે કામ કરે છે. જેમાં ડાયાલિસિસ કરાવતા બાળકો માટે પૌષ્ટીક આહાર આપવાની સેવા પણ સમાવેશ થાય છે.
લેખક ભારતના 101 મિલિયન ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો ને ડાયાબિટીસ માં થી બહાર લાવવા
"હરાવો ડાયાબિટીસ ને" મિશન ચલાવી રહ્યા છે.
આ મિશન અંતર્ગત રજુ કરવામાં આવેલા વિડીયો માટે હેલ્થ કેમ્પસ ચેનલ છે.
અહીં લીંક આપેલી છે.👉https://youtube.com/@healthcampus-bs6br?si=eW4jCEV0eFPY18Xh
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો