આયુર્વેદ મુજબ, શરીરને ઠંડક આપનારા પદાર્થોને 'શીતળ' ગુણધર્મવાળા ગણવામાં આવે છે. આ પદાર્થો પિત્ત દોષને શાંત કરે છે, જે શરીરમાં ગરમી, બળતરા અને એસિડિટી માટે જવાબદાર છે.
આયુર્વેદિક રીતે શીતળ ગણાતા કેટલાક મુખ્ય પદાર્થો નીચે મુજબ છે:
ફળો અને શાકભાજી
* કાકડી: તે ખૂબ જ ઠંડી તાસીર ધરાવે છે અને પાણીથી ભરપૂર હોવાથી શરીરને હાઇડ્રેટેડ રાખે છે.
* તરબૂચ અને ટેટી: આ ફળોમાં પુષ્કળ પાણી હોય છે અને તે કુદરતી રીતે ઠંડક આપે છે.
* કેળા: તે પાચનતંત્રને શાંત કરે છે અને શરીરના તાપમાનને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
* લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી: પાલક, ફુદીનો અને કોથમીર જેવા શાકભાજી શીતળ ગુણધર્મો ધરાવે છે.
* આંબળા: આયુર્વેદમાં તેને પિત્ત શાંત કરનાર શ્રેષ્ઠ ફળ માનવામાં આવે છે. તે વિટામિન Cથી ભરપૂર છે અને શરીરની ગરમી ઓછી કરે છે.
ધાન્ય અને કઠોળ
* મગની દાળ: તે પચવામાં હળવી છે અને તેની તાસીર ઠંડી હોય છે. આયુર્વેદ તેને પિત્ત અને કફ બંને માટે સારો માને છે.
* ચોખા (ખાસ કરીને જૂના ચોખા): આયુર્વેદમાં ચોખાને ઠંડા અને પચવામાં સરળ ગણવામાં આવે છે.
* જવ: તે પણ ઠંડા ગુણધર્મો ધરાવે છે અને પિત્તને શાંત કરવામાં મદદરૂપ છે.
ઔષધિઓ અને મસાલા
* વરિયાળી: ભોજન પછી વરિયાળી ખાવાથી પાચન સુધરે છે અને શરીરને ઠંડક મળે છે.
* ધાણા: ધાણા, ખાસ કરીને સૂકા ધાણા અને તેનો પાવડર, પિત્તને સંતુલિત કરે છે.
* ગુલાબ: ગુલાબની પાંખડીઓમાંથી બનેલો ગુલકંદ ઠંડી તાસીર ધરાવે છે અને પેટની ગરમી ઘટાડવામાં ખૂબ ઉપયોગી છે.
* ચંદન: ચંદનનો ઉપયોગ બાહ્ય રીતે (લેપ લગાવવા માટે) અને આંતરિક રીતે (ચંદનનું પાણી પીવા માટે) ઠંડક મેળવવા માટે થાય છે.
ડેરી ઉત્પાદનો અને અન્ય પદાર્થો
* ઘી: ગાયનું ઘી પિત્ત દોષને શાંત કરવા માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.
* માખણ: તે પણ ઠંડા ગુણધર્મો ધરાવે છે અને પાચનમાં મદદરૂપ થાય છે.
* નાળિયેર પાણી: આયુર્વેદમાં તેને એક કુદરતી ઠંડક આપનાર પીણું ગણવામાં આવે છે, જે શરીરને હાઇડ્રેટ રાખે છે.
* ઇસબગુલ: તેનો ઉપયોગ પેટની ગરમી અને કબજિયાત દૂર કરવા માટે થાય છે.
આ બધા પદાર્થો આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિએ શરીરની આંતરિક ગરમી (પિત્ત) ને શાંત કરીને સમતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
લેખક: દિપ્તેશ રાવલ
હસુમતીબેન ફાઉન્ડેશન ના ડાયરેક્ટર છે.
હસુમતીબેન ફાઉન્ડેશન ગરીબ બાળકો તથા ડાયાલિસિસ કરાવતા બાળકો માટે કામ કરે છે.
લેખક ભારત ના કરોડો ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો માટે "હરાવો ડાયાબિટીસ ને" ચળવળ ચલાવે છે.
એમની youtube ચેનલ
"હેલ્થ કેમ્પસ" આ જ ઉમદા મિશન માટે કામ કરે છે.
આ બ્લૂ રંગ ની લીંક ઉપર ક્લિક કરી ને ચેનલ ઉપર જવાશે
हिंदी मे👇
आयुर्वेद के अनुसार, शरीर को ठंडक पहुँचाने वाले पदार्थों में 'शीतलक' गुण होते हैं। ये पदार्थ पित्त दोष को शांत करते हैं, जो शरीर में गर्मी, सूजन और अम्लता के लिए ज़िम्मेदार होता है।
आयुर्वेद में ठंडे माने जाने वाले कुछ मुख्य पदार्थ इस प्रकार हैं:
फल और सब्ज़ियाँ
* खीरा: इसकी तासीर बहुत ठंडी होती है और पानी से भरपूर होने के कारण यह शरीर को हाइड्रेटेड रखता है।
* तरबूज और ताज़ी: इन फलों में भरपूर पानी होता है और ये प्राकृतिक रूप से ठंडे होते हैं।
* केला: यह पाचन तंत्र को शांत करता है और शरीर के तापमान को नियंत्रित करने में मदद करता है।
* हरी पत्तेदार सब्ज़ियाँ: पालक, पुदीना और धनिया जैसी सब्ज़ियों में ठंडक देने वाले गुण होते हैं।
* आंवला: आयुर्वेद में इसे पित्त को शांत करने वाला सबसे अच्छा फल माना जाता है। यह विटामिन सी से भरपूर होता है और शरीर की गर्मी को कम करता है।
अनाज और दालें
* मूंग: ये पचने में आसान होते हैं और इनकी तासीर ठंडी होती है। आयुर्वेद इन्हें पित्त और कफ दोनों के लिए अच्छा मानता है।
* चावल (खासकर बासी चावल): आयुर्वेद में चावल को ठंडा और पचाने में आसान माना जाता है।
* जौ: इसमें भी ठंडक देने वाले गुण होते हैं और यह पित्त को शांत करने में सहायक होता है।
जड़ी-बूटियाँ और मसाले
* सौंफ: भोजन के बाद सौंफ खाने से पाचन क्रिया बेहतर होती है और शरीर को ठंडक मिलती है।
* धनिया: धनिया, खासकर सूखा धनिया और उसका पाउडर, पित्त को संतुलित करता है।
* गुलाब: गुलाब की पंखुड़ियों से बना गुलकंद, ठंडक देता है और पेट की गर्मी कम करने में बहुत उपयोगी होता है।
* चंदन: चंदन का उपयोग बाहरी रूप से (लेप लगाने के लिए) और आंतरिक रूप से (चंदन का पानी पीने के लिए) ठंडक के लिए किया जाता है।
डेयरी उत्पाद और अन्य पदार्थ
* घी: गाय का घी पित्त दोष को शांत करने के लिए सर्वोत्तम माना जाता है।
* मक्खन: इसमें भी ठंडक देने वाले गुण होते हैं और यह पाचन में मदद करता है।
* नारियल पानी: आयुर्वेद में इसे एक प्राकृतिक शीतल पेय माना जाता है, जो शरीर को हाइड्रेटेड रखता है।
* इसबगुल: इसका उपयोग पेट की गर्मी और कब्ज से राहत दिलाने के लिए किया जाता है।
आयुर्वेदिक मतानुसार, ये सभी पदार्थ शरीर की आंतरिक गर्मी (पित्त) को शांत करके संतुलन बनाए रखने में मदद करते हैं।
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો