લાઉડસ્પીકરના અવાજ અને હૃદય રોગના હુમલા વચ્ચેના સંબંધ વિશે ઘણું સંશોધન થયું છે. એક વખત ના ખુબ જ મોટા અવાજ થી પણ એટેક આવી જાય છે.
લાંબા સમય સુધી કે સતત અવાજના પ્રદૂષણમાં રહેવાથી પણ હૃદય રોગનું જોખમ વધી શકે છે, તેવું ઘણા અભ્યાસો દર્શાવે છે.
સંશોધનના મુખ્ય તારણો નીચે મુજબ છે:
તણાવ અને "લડો-અથવા-ભાગી જાઓ" પ્રતિક્રિયા
જ્યારે શરીર જોરદાર અવાજના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે "લડો-અથવા-ભાગી જાઓ" (fight-or-flight) પ્રતિક્રિયાને ટ્રિગર કરે છે. આનાથી એડ્રેનાલિન અને કોર્ટિસોલ જેવા તણાવના હોર્મોન્સ મુક્ત થાય છે. આ હોર્મોન્સનો લાંબા ગાળાનો સંપર્ક રક્તવાહિનીઓની અંદરની સપાટીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જે વિવિધ હૃદય રોગનું કારણ બની શકે છે.
હૃદય રોગનું વધેલું જોખમ
અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ટ્રાફિક જેવા અવાજવાળા સ્થળોએ લાંબા સમય સુધી રહેવાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન), કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ, હાર્ટ ફેલ્યોર અને સ્ટ્રોક જેવી પરિસ્થિતિઓ થવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે. એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે લાંબા સમય સુધી અવાજના સંપર્કમાં રહેવાથી દર 10-ડેસિબલના વધારા પર, હૃદય રોગના હુમલાનું જોખમ પણ વધે છે.
ઊંઘમાં ખલેલ
રાત્રિનો અવાજ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ખાસ કરીને હાનિકારક છે. તે ઊંઘના ચક્રને ખલેલ પહોંચાડી શકે છે, ભલે તે અવાજ એટલો મોટો ન હોય. ઊંઘમાં ખલેલથી તણાવના હોર્મોન્સ, બ્લડ પ્રેશર અને ઓક્સિડેટીવ તણાવમાં વધારો થાય છે, જે બધા હૃદય રોગના જોખમમાં વધારો કરે છે.
ધમનીઓમાં સોજો અને નુકસાન
મોલેક્યુલર સ્તરે થયેલા સંશોધનો દર્શાવે છે કે અવાજના સંપર્કમાં રહેવાથી ધમનીઓમાં સોજો આવી શકે છે. આ સોજો એથરોસ્ક્લેરોસિસ (ધમનીઓમાં પ્લાક જમા થવો)ના વિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે, જે મોટાભાગના હૃદય રોગના હુમલાનું મુખ્ય કારણ છે.
સંવેદનશીલ લોકો
જે લોકોને પહેલાથી જ હૃદય સંબંધિત કોઈ બીમારી હોય, તેઓ જોરદાર અવાજની નકારાત્મક અસરો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોઈ શકે છે. કેટલાક અભ્યાસોએ એવું પણ સૂચન કર્યું છે કે યુવાન લોકો કે જેમને હૃદય રોગના પરંપરાગત જોખમી પરિબળો ઓછા હોય છે, તેઓ પણ જો શહેરી અવાજ પ્રદૂષણના ઊંચા સ્તરમાં રહેતા હોય તો તેમને નાની ઉંમરમાં હૃદય રોગનો હુમલો આવવાનું જોખમ વધી શકે છે.
ટૂંકમાં, વૈજ્ઞાનિક સમુદાય અવાજ પ્રદૂષણને હૃદય રોગ માટે એક મહત્વપૂર્ણ, છતાં ઘણીવાર અવગણવામાં આવતા, જોખમી પરિબળ તરીકે ઓળખે છે. ભલે એક જ વાર જોરદાર અવાજથી હૃદય રોગનો હુમલો ન આવે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી કે વારંવાર જોરદાર અવાજના સંપર્કમાં રહેવાથી હૃદય રોગના મૂળભૂત કારણો વિકસી શકે છે, જે વ્યક્તિને હૃદય રોગના હુમલા માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.
શું કરવું 👉
સોસાયટીના આયોજકો ને અવાજ ધીમો રાખવા વિનંતી કરી શકાય.
કાયમી અવેરનેસ માટે સ્કુલમાં બાળકો ને શિક્ષણ આપી શકાય.
સમાજની મીટીંગ માં કોઈ ની ભાવના લાગણી ને ઠેસ ના પહોંચે એ રીતે પ્રશ્ન ની રજૂઆત કરી શકાય
ડોક્ટરો એ સામાજિક સુધારણા માટે આગળ આવવું જોઈએ.
તણાવના હોર્મોન્સ હૃદયના સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે?
જ્યારે શરીર લાંબા સમય સુધી તણાવ હેઠળ હોય, ત્યારે તણાવના હોર્મોન્સ હૃદયના સ્વાસ્થ્યમાં નોંધપાત્ર અને જટિલ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે તમે કોઈ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિમાં હોવ છો, ત્યારે તમારા શરીરની "લડો-અથવા-ભાગી જાઓ" (fight-or-flight) પ્રતિક્રિયા સક્રિય થાય છે, જેના કારણે હોર્મોન્સનો પ્રવાહ મુક્ત થાય છે. ટૂંકા ગાળામાં આ એક સામાન્ય અને રક્ષણાત્મક પ્રક્રિયા છે, પરંતુ આ હોર્મોન્સના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી તમારી કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમ (હૃદય અને રક્તવાહિનીઓ) પર હાનિકારક અસરો થઈ શકે છે.
અહીં એડ્રેનાલિન (એપિનેફ્રાઇન તરીકે પણ ઓળખાય છે) અને કોર્ટિસોલ જેવા તણાવના હોર્મોન્સ તમારા હૃદયના સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે, તે સમજાવેલું છે.
ટૂંકા ગાળાની (અચાનક) અસરો
* હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો: એડ્રેનાલિન તમારા હૃદયના ધબકારાને ઝડપી અને વધુ જોરદાર બનાવે છે, અને તે રક્તવાહિનીઓને સંકોચિત કરે છે. આનાથી તમારું બ્લડ પ્રેશર વધે છે, જે તમારા સ્નાયુઓને ઝડપથી ઓક્સિજનયુક્ત રક્ત પહોંચાડવા માટે ઉપયોગી છે. જોકે, જે લોકોને પહેલેથી જ હૃદય સંબંધિત કોઈ બીમારી હોય, તેમના માટે બ્લડ પ્રેશરનો આ અચાનક વધારો જોખમી હોઈ શકે છે, જેનાથી હૃદય રોગનો હુમલો અથવા સ્ટ્રોક થઈ શકે છે.
* "બ્રોકન હાર્ટ સિન્ડ્રોમ": કેટલીકવાર, ગંભીર ભાવનાત્મક તણાવ (જેમ કે પરિવારમાં કોઈનું મૃત્યુ અથવા બ્રેકઅપ)ના કિસ્સામાં, હૃદય પર તણાવના હોર્મોન્સનો ભારે પ્રવાહ આવે છે. આનાથી સ્ટ્રેસ-ઇન્ડ્યુસ્ડ કાર્ડિયોમાયોપેથી અથવા "બ્રોકન હાર્ટ સિન્ડ્રોમ" નામની સ્થિતિ થઈ શકે છે, જેમાં હૃદયનો એક ભાગ અસ્થાયી રૂપે નિષ્ફળ જાય છે. તેના લક્ષણો હૃદય રોગના હુમલા જેવા જ હોય છે, પરંતુ તે સામાન્ય રીતે કાયમી નુકસાન વિના જાતે જ ઠીક થઈ જાય છે.
લાંબા ગાળાની (કાયમી) અસરો
* હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન): કાયમી તણાવ તમારા હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશરને લાંબા સમય સુધી ઊંચા રાખે છે. સમય જતાં, રક્તવાહિનીઓ પરનો આ સતત ભાર તેમને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જેનાથી હાયપરટેન્શન થાય છે, જે હૃદય રોગના હુમલા અને સ્ટ્રોક માટેનું એક મુખ્ય જોખમી પરિબળ છે.
* પ્લાકનું નિર્માણ (એથરોસ્ક્લેરોસિસ): તણાવના હોર્મોન્સનું ઊંચું સ્તર, ખાસ કરીને કોર્ટિસોલ, લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલ, ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ અને બ્લડ સુગર વધારી શકે છે. આ બધા સામાન્ય જોખમી પરિબળો છે જે તમારી ધમનીઓમાં પ્લાકના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે, જેને એથરોસ્ક્લેરોસિસ કહેવાય છે. આનાથી ધમનીઓ સાંકડી થઈ જાય છે અને હૃદયમાં રક્તનો પ્રવાહ અવરોધાય છે, જે આખરે હૃદય રોગના હુમલા તરફ દોરી શકે છે.
* શરીરમાં સોજો: લાંબા ગાળાનો તણાવ આખા શરીરમાં હળવો અને સતત સોજો (inflammation) પેદા કરી શકે છે. આ સોજો એથરોસ્ક્લેરોસિસના વિકાસમાં એક મુખ્ય પરિબળ છે અને તે હાલના પ્લાકને તોડવાની શક્યતા વધારે છે, જેનાથી રક્તનો ગઠ્ઠો બની શકે છે અને હૃદય રોગનો હુમલો થઈ શકે છે.
* ઊંઘમાં ખલેલ: તણાવના હોર્મોન્સ, ખાસ કરીને કોર્ટિસોલ, તમારી ઊંઘની પેટર્નને ખલેલ પહોંચાડે છે. અપૂરતી ઊંઘ હૃદય રોગ માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ જોખમી પરિબળ છે, કારણ કે તે બ્લડ પ્રેશર, સોજો અને વજનમાં વધારો કરી શકે છે.
* બિનઆરોગ્યપ્રદ આદતો: કાયમી તણાવ ઘણીવાર ધૂમ્રપાન, વધુ પડતું ખાવું અથવા વધુ પડતું દારૂ પીવું જેવી બિનઆરોગ્યપ્રદ આદતો તરફ દોરી જાય છે, જે બધી હૃદય રોગ માટે જાણીતા જોખમી પરિબળો છે.
ટૂંકમાં, જ્યારે તણાવના હોર્મોન્સ તમારા શરીરના જીવન ટકાવી રાખવાના પદ્ધતિનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, ત્યારે ઊંચા સ્તરે તેમની લાંબા ગાળાની હાજરી તમારા હૃદય અને રક્તવાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. કસરત, સંતુલિત આહાર અને પૂરતી ઊંઘ જેવી તંદુરસ્ત જીવનશૈલીની પસંદગી દ્વારા તણાવનું સંચાલન કરવું તમારા હૃદયના સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ કરવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
લેખક: દિપ્તેશ રાવલ
હસુમતીબેન ફાઉન્ડેશન ના ડાયરેક્ટર છે.
હસુમતીબેન ફાઉન્ડેશન ગરીબ બાળકો તથા ડાયાલિસિસ કરાવતા બાળકો માટે કામ કરે છે.
લેખક ભારત ના કરોડો ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો માટે "હરાવો ડાયાબિટીસ ને" ચળવળ ચલાવે છે.
એમની youtube ચેનલ
"હેલ્થ કેમ્પસ" આ જ ઉમદા મિશન માટે કામ કરે છે.
આ બ્લૂ રંગ ની લીંક ઉપર ક્લિક કરી ને ચેનલ ઉપર જવાશે
ટિપ્પણીઓ
ટિપ્પણી પોસ્ટ કરો